Wajikra

Wajikra - pierwsza parsza, nad którą pochylają się talmidim, jeszcze jako małe dzieci. Od niej też zaczynam publikację cyklu komentarzy do Tory. Już slowa do pierwszego wersu odpowiadają nam na pytanie dlaczego od tej parszy rozpoczyna się edukacja. Odruchowo pierwszą powinna być przecież Bereszit, w tłumaczeniu dodatkowo znacząca "na początku". Tak jednak nie jest. Wsłuchiwanie się w słowa chachamim da odpowiedź i zainspituje do własnych przemyśleń. Zapraszam w podróż rzeką mądrości i wewnętrznego wglądu...

WAJIKRA - Sefer Wajikra 1-5*

* - tekst hebrajski w transliteracji; tłumaczenia na język polski za Cylkowem

1:1 Wajikr^a el-Mosze wajedaber Adonai elaw me'Ohel Mo'ed lemor.

(I wezwawszy Mojżesza rzekł do niego Wiekuisty z przybytku zboru w te słowa)

Midrasz Rabbah: Powiedział Raw Assi: Dlaczego małe dzieci rozpoczynają [naukę Tory] od księgi Wajikra, a nie od Bereszit? Z pewnością jest tak dlatego, że małe dzieci są czyste i korbanot są czyste; więc niechaj czyste przybędzie i zajmie się studiowaniem czystego.

Midrasz Rabbah: Powiedział Rabbi Tanchum ben Chanilai: Zazwyczaj brzemię, które jest ciężkie dla jednego jest lekkie dla dwóch, lub to, które jest ciężkie dla dwóch, jest lekkie dla czterech; ale czy brzemię za ciężkie dla 600 000 może być do zniesienia dla jednego? Teraz cały Izrael stał przed górą Synaj i mówił: „Jeżeli dalej usłyszym głos Wiekuistego, Boga naszego, pomżemy” (Dewarim 5: 22), podczas gdy Mosze sam jeden usłyszał głos Boga i pozostał żywy.

1:2 Daber el-benej Jisra'el we'amarta alehem adam ki-jakriw mikem korban l'Adonai min-habehemah min-habakar umin-hacon takriwu et-korbanchem.

(Oświadcz synom Izraela, a powiedz im: gdyby który z was chciał przynieść ofiarę Wiekuistemu: z bydła, rogacizny i trzód (hacon) przyniesiecie ofiarę swoją.)

Chasydyzm: Werset nie mówi: „ktoś z was, który chciałby przynieść ofiarę,” ale „ktoś kto chciałby przynieść blisko od ciebie ofiarę” – ofiara musi przyjść z wnętrza człowieka. Dotyczy to zwierzęcia, które jest w człowieku, a które musi być „przyniesione bliżej” i uniesione za pomocą boskiego ognia na ołtarzu.

Midrasz Tanchuma: Dlaczego B-g używa słowa adam dla określenia człowieka (zamiast popularnego synonimu isz)? Po to by nauczyć nas, że człowiek nie może ofiarować Bogu tego, co nie zostało przez niego w sposób uczciwy nabyte. B-g mówi: „Kiedy przynosisz do Mnie ofiarę, bądź jak Adam, pierwszy człowiek, który nie mógł nikomu nic ukraść, gdyż sam jeden był na świecie.”

1:4 Wesamach jado al ro’sz ha`olah wenircah lo lechaper `alajw.

(I położy rękę swą na głowie całopalenia, aby przyjętem było z upodobaniem, dla rozgrzeszenia go)

Rabbi Mosze Alszich: Gdyby nie przypadkowe przekroczenie, ludzie byliby jak anioły. Ludzie byliby blisko B-ga, bez żadnej pośredniej przeszkody. Popełnianie grzechów stwarza taką barierę i powoduje, że moce duchowo negatywne uwalniają się w naszym świecie. To z kolei powoduje konieczność zbliżenia między człowiekiem i B-giem w celu zniszczenia barier stworzonych przez człowieka. Funkcją ofiar ze zwierząt jest ponowne ustanowienie tej bliskości z B-giem, wespół ze skruchą, która zneutralizuje moce duchowo negatywne stworzone za pośrednictwem grzechu. Siły te zostaną zniszczone dzięki żalowi, t.j. umieszczeniu rąk grzesznika na ofiarowanym zwierzęciu i zarżnięciu zwierzęcia. Nie może także wystąpić odstęp czasu między aktem wyznania a zarżnięciem, który mógłby osłabić moc wyznania. Nie można pozwolić aby upłynął czas, który pozwoliłby właścicielowi ulec bezwartościowej myśli.

Ogień na Ołtarzu niszczy moce duchowo negatywne stworzone przez grzech, do którego szuka się pokuty. Obecność niebiańskiego ognia jest także gwarantem tego, że skrucha została zaakceptowana przez B-ga. Poza tym, w celu zniszczenia mocy duchowo negatywnych stworzonych przez człowieka, potrzeba czegoś mocniejszego, co człowiek może samemu stworzyć; stąd Niebiański Ogień. Wiemy, że myśl emanuje z duszy, podczas gdy uczynki emanują z ciała. Intencjonalny grzech jest w ten sposób połączoną aktywnością duszy i ciała. Negatywne moce, które mogą zostać stworzone przez tak połączone siły są zbyt silne aby mogły zostać zneutralizowane samymi ofiarami ze zwierząt.

Tak jak rozsądny człowiek rzadko kiedy może być porównany do woła, kozy, czy owcy, tak też ofiara (tj. śmierć zwierzęcia) rzadko kiedy generuje uczucia pokory i skruchy w osobie, która dopuściła się przekroczenia intencjonalnie. Niemniej jednak, osoba która w momencie przekroczenia była nieświadoma tego, że popełnia przestępstwo, będzie wstrząśnięta [i doprowadzona do stanu] pokory, wyrzutów sumienia, itp. kiedy zobaczy, że w celu odpokutowania za ten [czyn] zwierzę straci swoje życie jako jego kozioł ofiarny.

1:9 Wekirbo uchra'aw jirchac bamajim wehiktir hakohen et-hakol hamizbechah olah iszeh re'ach-nichoach l'JHWH.

(A trzewa i golenie jego opłucze wodą, i puści z dymem kapłan to wszystko na ofiarnicy: całopalenie to, ogniowa ofiara, woń przyjemna Wiekuistemu) 

Sifri; Raszi: Przyjemne jest dla Mnie, że przemówiłem i moja wola została spełniona.

Talmud, Menachot 110a: [Odnośnie ofiar] jest powiedziane: „To jest rozporządzenie dla Izraela na zawsze” (II Kronik 2:3). Rabbi Gidal powiedział w imieniu Raw: Odnosi się to do ołtarza zbudowanego w niebie, gdzie Michael, wielki Książe, stoi i składa w ofierze ofiarę. Rabbi Jochanan powiedział: Odnosi się to do uczonych, którzy zajmują się prawami [dotyczącymi] służby w Świątyni – Tora postrzega to tak, jakby Świątynia była zbudowana w ich czasach.

1:16 Wehesir et-mur’ato benocatah wehiszlich otah ‘ecel hamizbeach kedmah el mekom hadaszen.

(I odjąwszy gardziel z pierzem jej, rzuci ją podle ofiarnicy, wycisnąwszy krew jej przy ścianie ofiarnicy)

Midrasz Rabbah; Raszi: Ptak lata tu i tam oraz atakuje [swoje ofiary – przyp. tłum.] z nienacka i pożywia się niewybrednie; je pokarm gromadzony na drodze kradzieży i za pomocą przemocy. Powiedział B-g: Ponieważ ta gardziel jest wypełniona tym, co pochodzi z kradzieży i przemocy, niech nie będzie ofiarowana na ołtarzu… Z drugiej strony, domowe zwierzę jest hodowane przy korycie swego pana i ani nie je niewybrednie, ani nie je tego, co zostało zgromadzone na drodze kradzieży i za pomocą przemocy; z tego powodu jest ofiarowane w całości.

1:17 Weszisa` oto wichnafajw lo jawdil wehiktir oto hakohen hamizbechah al-ha`ecim ‘iszer al-ha´esz olah hu´ ´iszeh rejach nichoah laJHWH.

(I nadłamie ją w skrzydłach jej, nie odrywając, i puści ją z dymem kapłan na ofiarnicy, na drwach, co na ogniu: całopalenie to, ogniowa ofiara, woń przyjemna Wiekuistemu)

Midrasz Rabbah; Raszi: Skrzydła, razem z piórami były z tym spalane. W ten sposób zapach odoru palonych piór przyprawiał odczuwającą go zwykłą istotę o mdłości. W takim razie po co to wszystko? Tylko po to aby Ołtarz był syty i okryty chwałą dzięki ofierze biedaka.

Tikkun Olam

Otwieram niniejszym dwujęzyczny blog (polsko-angielski) poświęcony Naprawie Świata (Tikkun Olam).

Słowa tikkun olam pojawiają się w Aleinu, czyli modlitwie, która odmawiana jest trzy razy dziennie – rano , popołudniu i wieczorem. Słowa te oznaczają „naprawianie, doskonalenie świata”. Judaizm uważa, że celem istnienia Żydów jest „doskonalenie świata poprzez Królestwo Wszechmogącego („L’takken olam b’malchut Szaddaj”). Doskonalenie świata polegać ma na przynoszeniu ludzkości wiedzy o Bogu i tym, czego oczekuje On od ludzi przede wszystkim: etycznego postępowania wobec siebie nawzajem.

W myśli żydowskiej istotne w procesie Naprawy Świata są zarówno micwy etyczne, jak i te rytualne. Niektórzy Żydzi wierzą, iż wypełnianie micwot stworzy modelowe społeczeństwo w narodzie żydowskim, które następnie zacznie oddziaływać na cały świat. Dzięki udoskonalaniu siebie, swojej lokalnej społeczności, czy Państwa Izrael, Żydzi ustanawiają przykład dla reszty świata. Z drugiej strony należy pamiętać, że same micwy mają często obok podkreślanych przez kabałę luriańską rezultatów mistycznych, bardzo praktyczny wymiar społeczny (światowy).

Źródła idei stworzenia modelowego społeczeństwa przez naród żydowski często się szuka w wersach biblijnych opisujących Żydów jako "królestwo kapłanów i święty naród" (Szmot 19:5-6) oraz "światło narodów" lub "światło dla narodów" (Izajasz 42:6 i 49:6). Także filozofie Rabbi Samsona Rafaela Hirsch'a oraz Rabbi Abrachama Icchaka Kook'a mają duże znaczenie w tych rozważaniach. Wcześniej na sposób czysto racjonalistyczny oddziaływały na nieżydowskich sąsiadów poprzez kehilę (społeczność) żydowską w galucie (galut - diaspora) . W późniejszym okresie poprzez mistykę oraz syjonizm Państwa Izrael wpływały na inne narody świata.

W filozofii nowoczesnej ortodoksji wierzy się, że micwy posiadają praktyczny, odnoszący się do tego świata, socjologiczny i edukacyjny wpływ na tych, którzy je wypełniają i w ten sposób można rozumieć, że micwy udoskonalą Żydów i świat.

W odniesieniu do racjonalistycznej filozofii Hirsch'a społeczne i etyczne micwy tłumaczą się same przez się, podczas gdy micwy rytualne mogą mieć na celu edukowanie ludzi oraz ustanawianie relacji między człowiekiem a Bogiem. Ostateczny cel micwot wiąże się z wartościami i uczynkami moralnymi oraz religijnymi, niemniej jednak micwy rytualne pełnią także ważną rolę w procesie Naprawy Świata, gdyż podkreślają i wzmacniają to, co zostało osiągnięte w wymiarze etycznym.

W ostatnich latach żydowscy myśliciele i aktywiści odwołują się także do kabały luriańskiej, co służy wzniesieniu całego zakresu micwot etycznych i rytualnych na poziom uczynków Naprawy Swiata. W myśli luriańskiej, nie tylko sama modlitwa unosi boskie iskierki, ale także wszystkie inne micwy, również te które postrzegano tradycyjnie jako micwy etyczne. Kabała przykazuje ludzkości przywrócenie (odnowienie) oraz wybawienie złamanego i upadłego świata.

"Luria opisał stworzenie jako proces, poprzez który Bóg skurczył swoją boską jaźń, aby stworzyć przestrzeń dla świata. W luriańskiej historii stworzenia, Bóg następnie wyemanował w świat Boga-Jaźń poprzez dziesięć sefirot - aspektów boskiej obecności. Bóg zebrał te [dziesięć] sefirot w naczyniach, ale niektóre z tych naczyń okazały się zbyt słabe, by utrzymać bardziej potężne sefiroty. Naczynia roztrzaskały się, co doprowadziło do zmieszania się boskiego światła z kelipot, ze skorupami naczyń. Ten proces zapoczątkował wprowadzenie do świata zła.

Kabała luriańska mówi, że pierwsza istota ludzka, Adam mógł wybawić świat i przywrócić boskie światło w jego właściwe miejsce. Niemniej jednak, poprzez swój grzech Adam stracił szansę na dokonanie tej naprawy i odpowiedzialność za przywrócenie boskiej doskonałości spadła na późniejsze pokolenia." (1)

Próba uwolnienia boskiej emanacji z zamknięcia w skorupach nazywa się właśnie tikkun.

Blog będzie zajmował się studiowaniem Tory i Kabały, a także będzie zawierał liczne odniesienia do działań społecznych, mających na celu zaprowadzanie ładu i sprawiedliwości etycznej w świecie, tak przez Żydów jak i nie-Żydów.

ENGLISH VERSION:

By this post I open bilingual (polish-english) blog dealing with tikkun olam (Repair of the World).

Words tikkun olam appear in Aleinu, the prayer that is said three times a day - in the morning, afternoon and in the evening. The words mean "repearing, perfecting the world". Judaism states thet the purpose of Jewish people's existence is "perfecting the world through the Kingdom of the Almighty" („L’takken olam b’malchut Shaddai”). Perfecting the world means bringing the humanity the knowledge about God and about what He expects from peoples, which the most is ethical conduct towards each other.

In Jewish thought ethical mitzvot as well as ritual mitzvot are important to the process of tikkun olam. Some Jews believe that performing mitzvot will create a model society among the Jewish people, which will in turn influence the rest of the world. By perfecting themselves, their local Jewish community or the state of Israel, the Jews set an example for the rest of the world.

Also, the mitzvot often have practical worldly/social effects (in contrast to mystical effects as held by Lurianic Kabbalah).

The idea of creating the model society by Jewish people sometimes is attributed to Biblical verses that describe the Jews as "a kingdom of priests and a holy nation" (Shmot 19:5-6) and "a light of the nations" or "a light to the nations" (Isaiah 42:6 and Isaiah 49:6). The philosophies of Rabbi Samson Raphael Hirsch and Rabbi Abraham Isaac Kook are prominent in this field, the former rationally and in terms of a kehilla (community) of Jews in galut (the diaspora) influencing their non-Jewish neighbors, and the latter mystically and in Zionist terms of a Jewish state influencing the other nations of the world.

In Modern Orthodox philosophy it is commonly believed that mitzvot have practical this-wordly sociological and educational effects on those who perform them, and in this manner, the mizvot will perfect the Jews and the world.

According to the rationalist philosophy of Hirsch, the social and ethical mitzvot have nearly self-explanatory purposes, while ritual mitzvot may serve functions such as educating people or developing relationships between people and God. The ultimate goal of mitzvot is for moral and religious values and deeds to permeate the Jewish people and ultimately the entire world, but the ritual mitzvot nevertheless play a vital role in this model of tikkun olam, strengthening what is accomplished by the ethical.

In recent years Jewish thinkers and activists have used Lurianic Kabbalah to elevate the full range of ethical and ritual mitzvot into acts of tikkun olam. In Lurianic thought not only does prayer lift up divine sparks, but so do all of the mitzvot, including mitzvot traditionally understood as ethical. Kabbalah commands the humanity restoration and redemption of the broken and fallen world.

"Luria described creation as a process by which God contracted the divine self in order to make room for the world. In the Lurianic creation story, God then emanated Godself into the world through ten sefirot – aspects of the divine presence. God contained these sefirot within vessels, but some of the vessels proved too weak to hold the more powerful of the sefirot . The vessels shattered, resulting in the mixture of divine light with the kelipot, or shells of the vessels themselves. This process resulted in the introduction of evil into the world.

Lurianic Kabbalah imagines that Adam, the first human being, could have redeemed the world and restored the divine light to its proper place. Through his sin, however, Adam lost the chance to achieve this repair, and the responsibility for restoring divine perfection fell to later generations." (1)

The attempt to free the divine emanation from kelippot is called thus tikun.

This blog will deal with Torah and Kabbalah study. Also it will have many references to social activities aiming to establish the ethical order and justice in world, not only by Jews but also by non-Jews.

Links:

1. The History of "Tikkun Olam" (Zeek)